Het is stress...

Is jou ooit verteld dat je klachten door stress veroorzaakt worden en voelde je je daardoor niet serieus genomen? Je bent zeker niet de enige. De verwijzing naar stress kan voelen als een manier om je af te schepen. Alsof er geen duidelijk oorzaak gevonden kan worden en het probleem daarom maar bij jou (de patiënt) wordt neergelegd.

Gelukkig begint dit te veranderen. Niet omdat stress minder serieus wordt genomen, maar juist omdat wetenschappers steeds beter begrijpen op welke manier stress lichamelijke klachten kan veroorzaken. Wat vroeger vaak als vaag of “tussen de oren” werd gezien, blijkt steeds duidelijker een biologisch proces te zijn.

En dat is belangrijk om te begrijpen. Zeker voor mensen met chronische pijn of andere langdurige lichamelijke klachten kan dit één van de meest verhelderende inzichten zijn.

Het lichaam luistert voortdurend naar het brein

Om te begrijpen hoe stress lichamelijke klachten kan veroorzaken, moeten we kijken naar het autonome zenuwstelsel.

Het autonome zenuwstelsel is het deel van het lichaam dat allerlei processen automatisch regelt, zonder dat we daar bewust over nadenken. Denk aan hartslag, ademhaling, spijsvertering, immuunsysteem, spierspanning en huidreacties.

Hetzelfde systeem speelt ook een centrale rol bij stress. Wanneer het brein gevaar waarneemt, activeert het automatisch een stressrespons. Er worden stresshormonen vrijgemaakt, spieren spannen aan, de hartslag stijgt en het lichaam schakelt over naar een staat van paraatheid.

Dit proces is op zichzelf niet verkeerd. Het is bedoeld voor korte periodes van gevaar: activeren, reageren en daarna weer herstellen.

Maar precies daar gaat het bij veel mensen mis. Het zenuwstelsel staat vaak langdurig “aan”, zonder voldoende herstelmomenten. Wanneer die stressrespons te lang actief blijft, heeft dat steeds meer invloed op het lichaam. En die effecten blijken niet vaag of ongrijpbaar, maar meetbaar en biologisch verklaarbaar.

Onderzoekers kunnen tegenwoordig steeds nauwkeuriger volgen welke zenuwcellen betrokken zijn, welke immuunreacties worden geactiveerd en hoe lichamelijke symptomen daardoor ontstaan. Zo ontstaat een steeds duidelijker beeld van de mechanismen achter deze klachten.

Eczeem: een nieuw inzicht in de link tussen stress en het lichaam

Een recente studie in het tijdschrift Science liet zien hoe stress rechtstreeks invloed kan hebben op ontstekingen in de huid.

Het onderzoek richtte zich op atopisch eczeem, een chronische huidaandoening waarvan al langer bekend is dat stress de klachten kan verergeren. Wat nog onduidelijk was, is hoe dat precies gebeurt.

De onderzoekers ontdekten in de huid een netwerk van zenuwcellen dat reageert op stresssignalen vanuit het zenuwstelsel. Wanneer er stress werd ervaren, activeerden deze zenuwcellen bepaalde immuuncellen (eosinofielen), die vervolgens ontstekingen in de huid veroorzaakten.

Bij gestreste muizen werden vier keer zoveel van deze immuuncellen in de huid gevonden als bij niet-gestreste muizen. Wanneer onderzoekers deze stressgevoelige zenuwcellen extra activeerden, nam de ontstekingsreactie nog verder toe. En toen ze deze zenuwcellen blokkeerden, kon stress de huidklachten niet meer verergeren.

Een van de onderzoekers vatte het als volgt samen: deze studie laat zien hoe een gevoel (stress) zich kan vertalen naar een biologisch proces, namelijk een ontstoken huid.

CRPS: een overactief zenuwstelsel

Complex Regionaal Pijnsyndroom (CRPS) is één van de duidelijkste voorbeelden van wat er kan gebeuren wanneer het zenuwstelsel té scherp staat afgesteld.

CRPS ontstaat meestal na een blessure of operatie, soms zelfs na een relatief kleine verwonding. Vaak gaat het om één arm, hand, been of voet. In het begin is het normaal om na letsel pijn te ervaren. Maar bij CRPS blijft het alarmsysteem actief, ook wanneer het weefsel grotendeels hersteld is.

De pijn staat dan niet meer in verhouding tot de oorspronkelijke schade. Het aangedane lichaamsdeel kan extreem gevoelig worden voor aanraking, beweging of temperatuur. Soms voelt zelfs kleding, water of een lichte aanraking al pijnlijk aan. Ook kunnen er waarneembare veranderingen ontstaan, zoals verschillen in temperatuur, kleur of huidstructuur.

Wat CRPS zo opvallend maakt, is dat onderzoek laat zien hoe sterk het brein betrokken is bij het produceren van pijn. Sommige mensen met CRPS ervaren al meer pijn wanneer ze alleen denken aan het bewegen van het pijnlijke lichaamsdeel, zonder het daadwerkelijk te bewegen.

Tijdens andere onderzoeken keken patiënten in een spiegel naar hun gezonde arm of been terwijl deze werd aangeraakt. Omdat het brein dacht dat het pijnlijke lichaamsdeel werd aangeraakt, ontstond er echte pijn, terwijl er in werkelijkheid niets gebeurde met het pijnlijke gebied zelf.

Hieruit kunnen we een hele belangrijke conclusie trekken: pijn komt altijd uit het brein en het zenuwstelsel. Normaal gesproken is dat een beschermingsmechanisme. Maar bij CRPS raakt dit systeem overgevoelig en blijft het gevaar signaleren, ook wanneer er geen schade meer is.

Dit noemen we centrale sensitisatie of neuroplastische pijn. Het zenuwstelsel staat als het ware voortdurend “te scherp afgesteld”. Hierdoor kunnen normale prikkels ineens als pijnlijk of bedreigend worden ervaren.

CRPS is een extreem voorbeeld, maar hetzelfde principe zien we ook terug bij veel andere chronische pijnklachten. Het brein kan leren om pijn te blijven produceren, zelfs wanneer er geen weefselschade meer is. Factoren zoals langdurige stress, angst, spanning en een voortdurende staat van alertheid lijken daarbij een belangrijke rol te spelen.

Het zenuwstelsel en het immuunsysteem

Eén van de belangrijkste ontwikkelingen binnen de pijnwetenschap van de afgelopen tien jaar is het inzicht dat het zenuwstelsel en het immuunsysteem geen losse systemen zijn die af en toe samenwerken. Ze zijn diep met elkaar verweven en communiceren voortdurend via overlappende chemische signalen.

Wanneer de stressrespons actief wordt, beïnvloedt dit dus niet alleen spieren en hartslag. Het beïnvloedt direct het immuunsysteem. Soms onderdrukt het bepaalde processen op korte termijn, maar bij chronische stress raakt het immuunsysteem ontregeld. Dat kan bijdragen aan ontstekingen, verhoogde pijngevoeligheid en allerlei lichamelijke klachten die van buitenaf volledig lichamelijk lijken.

Als we kijken naar ontstekingsziektes zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, dan is er een meetbare ontsteking aanwezig, waarbij medische behandeling noodzakelijk blijft. Tegelijkertijd kan het zenuwstelsel sterk beïnvloeden hoe hevig klachten worden ervaren en hoe vaak opvlammingen optreden.

Onderzoek laat zien dat chronische stress, trauma, angst en ontregeling van het zenuwstelsel invloed hebben darmontstekingsklachten. Mensen met dit type klachten merken vaak dat pijn en symptomen toenemen tijdens periodes van hoge stress, slaaptekort of bij grote veranderingen in het leven.

De ontsteking is niet ingebeeld, maar het zenuwstelsel beïnvloedt wel hoe sterk het lichaam reageert. Voor veel patiënten is dat een belangrijk verschil. Stress kan via echte biologische processen bijdragen aan het ontstaan of versterken van lichamelijke klachten.

Pijn en ontsteking zijn niet hetzelfde

Onderzoek laat ook zien dat pijn niet altijd één op één samenhangt met de mate van ontsteking of schade in het lichaam. Het zenuwstelsel kan pijn blijven produceren of versterken terwijl de ontsteking gelijk blijft of nauwelijks nog aanwezig is

Bij een studie naar long COVID dachten onderzoekers aanvankelijk dat de aanhoudende klachten werden veroorzaakt door voortdurende ontsteking via ontstekingsstoffen (cytokinen). Maar bij mensen die herstelden, veranderden die ontstekingswaarden nauwelijks. Wat wél veranderde, was de regulatie van het autonome zenuwstelsel. De symptomen verbeterden zonder meetbare verandering in ontstekingsmarkers.

Dat betekent niet dat ontsteking geen rol speelt. Wel laat het zien dat het zenuwstelsel een enorme invloed heeft op hoe lichamelijke klachten tot uiting komen.

Hoe PRT kan helpen

Pain Reprocessing Therapy (PRT) helpt het brein en zenuwstelsel om uit de alarmstand te komen. De behandeling richt zich op het hertrainen van het brein en het zenuwstelsel, zodat deze weer in een veilige modus komen.

Veel mensen met chronische pijn ontwikkelen angst voor hun symptomen. Dat gebeurt automatisch en is begrijpelijk. Hierdoor ligt de focus zeer sterk op het lichaam: de sensaties voelen dreigend en activiteiten worden steeds meer vermeden. Juist die voortdurende focus op gevaar houdt het zenuwstelsel actief.

Binnen PRT leer je hoe je klachten ontstaan en hoe je daar zelf invloed op kunt uitoefenen. Wanneer het systeem zich veiliger begint te voelen, neemt de voortdurende stressactivatie in het lichaam af. Het zenuwstelsel hoeft minder hard “aan” te staan en de opgebouwde overgevoeligheid krijgt de kans om af te nemen. Veel mensen merken daardoor dat klachten minder intens worden, minder aanwezig zijn of vaak volledig verdwijnen.

Vrij vertaald en samengesteld uit de PRT weekly nieuwsbrief - door Christian Festjens

Op zoek naar iemand die jou hierbij kan helpen? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Naast eczeem zijn er nog veel andere aandoeningen, waarvan we weten dat stress de klachten kan laten toenemen. Denk bijvoorbeeld aan Prikkelbaredarmsyndroom (PDS), Fibromyalgie of Complex Regionaal Pijnsyndroom (CRPS).

Vooral de laatste aandoening is interessant om nauwkeuriger te bekijken.

Christian Festjens
Tel: 06-3417 4602
E-mail: info@visiepijnvrij.nl

Over Visie Pijnvrij
Tarieven en vergoeding
Praktische informatie
Ervaringen
Behandelingen
Blog

Online of op locatie
Ordermolenweg 49
7312 SC Apeldoorn