De kracht van onze gedachten

Veel mensen met chronische pijn merken dat ze steeds dezelfde gedachten hebben over hun lichaam en hun pijn. Gedachten zoals:

• “Dit gaat nooit meer over.”

• “Mijn lichaam kan dit niet aan.”

• “Als ik dit doe, krijg ik straks meer pijn.”

Vaak gebeurt dit automatisch. Toch hebben deze gedachten een grote invloed. Wat je brein herhaaldelijk hoort, gaat het op een gegeven moment als waarheid zien.

Wanneer je dit soort gedachten vaak herhaalt, worden ze als het ware het script van je brein. Elke keer dat zo’n gedachte opkomt, bevestigt het wat je brein al verwachtte. Wat begint als een moment van frustratie kan zo langzaam uitgroeien tot een vaste overtuiging.

En die overtuiging beïnvloedt niet alleen hoe je over pijn denkt, maar ook hoe je brein pijn ervaart. Hoe vaker je brein negatieve overtuigingen hoort, hoe groter de kans op daadwerkelijke pijn.

Het goede nieuws is dat dit proces ook de andere kant op kan werken. Zodra je je bewust wordt van je gedachten, kun je leren om het script te veranderen. Elke keer dat je dat doet, leert je brein iets nieuws.

Waarom herhaling zo krachtig is

Ons zenuwstelsel kan niet goed onderscheid maken tussen wat echt gebeurt en wat we steeds opnieuw denken of verwachten. Wanneer we een bepaalde gedachte vaak herhalen (vooral een gedachte met angst of dreiging) worden de hersenverbindingen die daarbij horen sterker. Die reactie wordt dan sneller en automatisch.

Bij chronische pijn speelt dit een belangrijke rol. Pijn is namelijk niet alleen een signaal uit het lichaam, maar ook een reactie van het brein, die beïnvloed wordt door verwachtingen, interpretaties en eerdere ervaringen.

Ons brein heeft bovendien een natuurlijke "negativiteitsbias". Dat betekent dat we automatisch meer aandacht geven aan mogelijke gevaren dan aan positieve signalen. Evolutionair gezien was dat handig: mensen die gevaar snel opmerkten, hadden meer kans om te overleven. Maar bij chronische pijn kan deze neiging tegen ons werken.

Als het brein steeds weer signalen krijgt zoals:

• “Bewegen is gevaarlijk.”

• “Mijn pijn wordt alleen maar erger.”

dan wordt het brein steeds alerter. Het alarmsysteem blijft aanstaan, vermijding neemt toe en het brein kan zelfs meer pijn produceren, ook wanneer er geen echte schade of dreiging is. Dit is geen persoonlijke zwakte, maar neuroplasticiteit: het vermogen van het brein om te leren en zich aan te passen.

Het mooie is dat datzelfde leervermogen ook kan helpen bij herstel. Het brein kan namelijk niet alleen dreiging leren herkennen, maar ook veiligheid.

Wat kun je zelf doen?

Een eerste stap is om nieuwsgierig te worden naar je eigen gedachten. Niet om ze te veroordelen, maar om ze simpelweg op te merken.

Je kunt jezelf bijvoorbeeld deze vragen stellen:

• Welke gedachten komen op voordat ik iets spannends doe?

• Wat denk ik als de pijn toeneemt?

• Wat denk ik eigenlijk over mijn lichaam?

Alleen al het opmerken van deze gedachten kan een belangrijk begin zijn.

De 3 C’s: een eenvoudige manier om je hersenen te trainen

Een handig hulpmiddel hierbij zijn de 3 C’s.

1. Catch – Opmerken

Merk op wat je tegen jezelf zegt. Vooral gedachten die angst, twijfel of machteloosheid versterken.

2. Congratulate – Erkennen

Als je zo’n gedachte opmerkt, geef jezelf dan erkenning. Niet met kritiek, maar juist met waardering dat je de gedachte bewust hebt kunnen waarnemen. Dat helpt je brein nieuwe patronen te ontwikkelen.

3. Carry on – Ga verder

Kies daarna iets dat veiligheid en vertrouwen bevordert. Bijvoorbeeld:

• je aandacht richten op een prettig gevoel in je lichaam

• een helpende gedachte

• iets doen waar je plezier of ontspanning uit haalt

  
  

Elke keer dat je dit doet, geef je je brein een belangrijk signaal: het is veilig.

Onderzoek naar pijn en verwachting

Onderzoek laat zien dat verwachtingen een grote invloed hebben op hoe we pijn ervaren.

In een studie met hersenscans zagen onderzoekers dat wanneer mensen meer pijn verwachtten, hun hersenen ook sterker reageerden op pijn.

Maar wanneer de verwachting veranderde en mensen minder pijn verwachtten, rapporteerden ze gemiddeld 28% minder pijn.

Met andere woorden: het brein reageert niet alleen op de lichaamssignalen, maar ook op verwachtingen.

Dit sluit goed aan bij de basis van Pain Reprocessing Therapy (PRT): de verhalen die we onszelf over pijn vertellen zijn niet zomaar gedachten. Ze zijn van grote invloed op het pijnsysteem. En door te veranderen wat het brein verwacht, kun je ook veranderen hoe het lichaam pijn ervaart.

Wil je ondersteuning bij dit proces? Graag help ik je verder. Neem contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Vrij vertaald en samengesteld uit de PRT weekly nieuwsbrief - door Christian Festjens